NA GOSTOVANJU: Kako se "tamo daleko" igrao fudbal

„Četvrtu granatu niko nije dočekao na terenu. Ostala je samo usamljena lopta, a gledaoci i igrači rasprštali su se po raznim okolnim podrumima.“ Tako je jedan od fudbalera tima Srbije, Borivoje Jovanović opisao prekid fudbalske utakmice između srpskih i britanskih vojnika u Beogradu 1915. godine. Jedan od najvećih sukoba u istoriji čovječanstva počeo je ratom između Austrougarske i Srbije. Ubrzo su se uključile i ostale velike i male sile i tako je ljeta 1914. godine počeo „Veliki rat“, jer stanovništvo Evrope nije vidjelo sukob takvih razmjera. Tenkovi, bajoneti, bojni otrovi, avionske borbe, sve to je bio dio borbe za osvajanje ili oslobađanje teritorija. Učešće u tom ratu su kao vojnici uzeli mnogi seljaci, radnici, umjetnici, učitelji, muškarci od 18 do 50 godina, a među njima i brojni sportisti. Jedna od najpoznatijih priča o sportu u Prvom svjetskom ratu je ona kada su ljudskost i mir pobjedili mržnju, bar na to Božićno jutro. Britanski i njemački vojnici smješteni u rovove na sjeveru Francuske su izašli iz njih i družili se, razmjenjivali hranu, obuću i igrali fudbal bar na kratko vrijeme. To je mnogo razljutilo generale sa obje strane, ali je ostala priča koja se spominje svakog 25. decembra na katolički Božić i podsjeća na trenutke mira dok je oko njih bila „velika klanica“. Upravo su se Francuzi i Englezi mnogo bavili sportom u vrijeme odsustva sa ratišta. Igrali su na slobodnim teritorijama fudbal, ragbi, a dolaskom Amerikanaca i košarka se zaigrala ne tako daleko od mjesta gdje su padale bombe. A takve priče ima i srpska vojska i to nakon što su Austrougari prvi put otjerani iz Beograda 1914. godine. U tom gradu prije rata su postojala tri velika kluba „Srpski mač“, „BSK“ i „Velika Srbija“, a na stadionu „Beogradskog sportskog kluba“ odigrane su dvije istorijske utakmice. U kratkom periodu mira srpski vojnici oformili su fudbalsku ekipu u kojoj su bili: Mihailo Andrejević, Nikola Simić, Bora Vasiljević, Jug Nikašinović, Milivoje Živanović, Andrija Kojić, Nisim Ruso, Borivoje Jovanović, Marko Ašerović, Aleksandar Milojković i Dušan Stefanović. Oni su na praznik Duhove, 10. maja. 1915. godine odigrali prijateljsku utakmicu sa engleskim vojnicima, čija imena nažalost nisu ostala zabilježena, a sav prihod sa utakmice, kojoj je prisustvovalo oko 300 gledalaca, je išlo „Crvenom krstu“. Novinar beogradskog lista „Straža“ je napisao izvještaj sa te utakmice. „Lopta je letela sa jedne polovine igrališta na drugu. Borba se razvijala, bivala je sve žešća u toliko i interesantnija. Stranci su žustro napadali na igrače, dok su oni hladnokrvno odbijali svaki njihov napad. Rezultat je, ipak, ostao nepromenjen. Posle petominutne pauze na poluvremenu, počeo je drugi deo igre, koji je u potpunosti pripao timu beogradske ’reprezentacije’. Do izražaja je došla prevlast dobrih iako mladih igrača, domaćih, koji su sa dva postignuta brza gola u 3. i 13. minutu drugog poluvremena poveli sa 2:0.“ Do kraja utakmice obje ekipe su postigle po jedan gol i domaći vojnici su pobjedili sa 3:1, a gosti su tražili da uskoro igraju revanš. I taj meč se igrao nakon nekoliko dana, sada je prisustvovalo mnogo više publike, a domaći su opet poveli sa 1:0. Svi na terenu i na tribinama su u tim trenucima bar na kratko zaboravili na užase rata i šta ih sve čeka, a onda im rat nije dao mira. Neprijateljski brod je, negdje nakon pola sata igre, uočen na Dunavu i počeo je gađati u okolini, želeći da prekine meč. Domaći fudbaler Borivoje Jovanović opisao je te trenutke: „Za momenat igra je zastala. Svi smo očekivali da vidimo gde će tresnuti. Prva je eksplodirala malo podalje od terena ’BSK’-a ali monitor koji je plovio Dunavom, nastavio je sa paljbom. Drugi i treći metak pao je već bliže na Tašmajdan. Očigledno je bilo da neprijatelj želi da nam uskrati ovo zadovoljstvo usled burnog ratnog vremena: ciljao je pravo na nas. Četvrtu granatu niko nije dočekao na terenu. Ostala je samo usamljena lopta a gledaoci i igrači rasprštali su se po raznim okolnim podrumima, u ono vreme najsigurnijim skloništima.“ [caption id="attachment_112205" align="aligncenter" width="666"] Utakmica srpske i francuske vojske[/caption] I tako je stao fudbal Beogradu, uskoro je „cijela država“ morala krenuti put Grčke, preko Albanije i preživjeti „veliku gologtu“. Istina, prije povlačenja i prije nego što je neprijatelj ušao u državu, fudbal se igrao i u Nišu, Mladenovcu, Čačku, Jagodini, Kruševcu, a u Kragujevcu su bila osnovana i dva kluba. Ipak sve je to brzo prekinuto i počela je borba za život, put kroz planine, snijeg. Srpska vojska i stanovništvo je bilo smješteno na grčkom ostrvu Krf, gdje je počeo oporavak „države“. Pored Krfa, vojnici su bili smješteni i u Bizerti, na sjeveru Tunisa, gdje su o oporavku brinuli francuski medicinari i vojnici. U sklopu oporavka i sticanja snage, srpski vojnici su morali da plivaju, rade gimnastiku, a oformili su i fudbalski klub „Srbija“, koji je igrao protiv francuskih i lokalnih vojnika.  Sa druge strane na Krfu, oporavak je trajao duže i u tom periodu Srbi su gledali Francuze i Engleze kao igraju fudbal, te njima nepoznate sportove poput ragbija i badmintona. Nakon tri mjeseca i srpska vojska je oformila svoj klub, a njih petnaestak je dobilo mjesec dana odustva da se bolje pripremi za utakmice protiv saveznika. „Mnogobrojni prolaznici, a naročito naši saveznici sa divljenjem su posmatrali okretne srpske vojnike na treningu (većina smo bili kaplari i podnarednici). Divili su se našoj životnoj snazi, koju nismo ni u strašnom povlačenju izgubili i čudili se (naročito Englezi) odkud Srbi uopšte znaju za ovu njihovu igru. Nemačka i Austrofilska štampa nas je predstavljala kao narod poludivlji i ratničkih osobina (opasan po mir!), ali u svakom drugom pravcu nekulturan, te nije čudo odkud ovako mišljenje o nama i čuđenje Engleza.” – zapisao vojnik i fudbaler Milan Miodragović. Već na Veliki četvrtak odigrana je prva utakmica, a tim su činili Božidar Bota Stanković („BSK”), Jovan Viktorović („Soko”), Velibor Andrejević („BSK”), Milan Mata Miodragović („Soko”), Vojislav Vukšić („Srpskimač”), Bogoljub Mihajlović („Obrenovac”), Milanče Stefanović („Šumadija”), Nikola Krištof („BSK”), Dušan Nenadović Kiselina („Srpski mač”), Đorđe Ilić („Soko”) i Ljubiša Ivković („Soko”). Protivnik je bio grčki tim sastavljen od rezervih oficira i sem početne incijative, domaća ekipa više nije imala šanse protiv gostiju. Pobjedio je srpski tim sa 4:0, a zatim su sa 6:0 pobjedili francuske vojnike. Jedini poraz je bio od engleskih vojnika (1:0), a zanimljivo je da neki srpski vojnici nisu ni došli utakmicu, misleći da će biti otkazana jer pada kiša. To je bio zadnji meč na Krfu, vojnici su vraćeni na redovne dužnosti i ubrzo se krenulo u probijanje Solunskog fronta i oslobađanje Srbije. U te četiri godine rata poginulo je oko 16 miliona ljudi, među kojima i preko milion Srba, što je bila skoro trećina tadašnjeg stanovništva i oko 60% muškog roda se nije vratilo kući. Nakon rata sport je napredovao, posebno fudbal, a u narednim godinama do danas fudbaleri Srbije su pod zastavama Jugoslavije, Srbije i Crne Gore, te Srbije igrali 15 puta sa Englezima (4– 5– 6), protiv Francuza čak 31 put (10-9-12), Grčke  24 (18-3-3). U ovu statistiku nisu ušle te utakmice sa frontova, ali te utakmice i želja za slobodom su na neki način omogućile da se sve ove kasnije igraju. „Čudan je osećaj bio u nama. Izlazio sam toliko puta na utakmice, ali nikada tako uznemiren, nikad sa toliko straha za rezultat kao sada. Osećali smo svi da ne igramo kod naše kuće u ime kluba, već u tuđini kao predstavnici naroda koji je toliko pretrpeo očuvavši svoj nacionalni ponos. Pa zar mi sada da ga okaljamo?! Ne! To, nipošto, ne! Bili smo rešeni da žrtvujemo sve, da bi bili na polju sporta isto toliko ponosni kao i na bojnom polju“ – riječi Milana Miodragovića i one najbolje oslikavaju koliko su te utakmice bile važne za te heroje.   Izvor informacija: knjiga „Sport pamti“ Dejan Zec, Filip Baljkaš, Miloš Paunović